VARLIK DERGİSİ,GÜLCE BAŞER
Tülay Ferah Söyleşisi
__Dünya Çıplak, herkesin bildiği Kral Çıplak masalına göndermede bulunan bir ad. Roman bir cumartesi Taksim’de bir şekilde birbiriyle yolu kesişen, değişik sosyal katmanlara mensup üç ailenin öyküsü… Bu yaşamların ortak bir özelliği var; birkaç mesele üzerine odaklanmış, derinliği olmayan yaşamlar; sevgi, değerler ve mahremiyet, birer araç, para da amaç ve belirleyici unsur olmuş. Aileler içinde iletişim yok, akrabalık yok, aşk seyredilme tutkusuna dönüşmüş.. Dünyanın çıplak olması, her şeyin bir “edinme mücadelesi”ne indirgenmiş olması mıdır?
__İki bin yılında milemyum çağına Taksim’deki bir restoranın üst katında girdim. On ikiye beş kala balkona çıktım, meydanı, yolları tıka basa dolduran insanlara baktım. Herkes, hepimiz sanki bir mucize bekler gibiydik, çünkü girdiğimiz milenyüm çağıydı, bu çağında on ikiden başlamak üzere bize bir yansıması olmalıydı. On ikide milenyum çağına girdik, görsellik muthişti ama o anda içime söyle bir korku düştü, zaman bize sahip olduğumuz herşeyi hiç değiştirmeden yine pasladı mı?... Milenyuma girdiğim an, bu çağ bana yeni bir roman düşüncesini armağan etmişti. Yansıma müthişti.
Romanı yazdım şimdi sizinle söyleşiyoruz... Romanımda sosyal yapıları farklı üç aile var. Bu aile bireylerinden bazılarının yolları taksimde kesişiyor. Roman Taksimde başlıyor, geçen zaman süresi üç saat ve Taksim’de bitiyor... Üç ailenin gelir düzeyi ve eğitimleri farklı olsa da onların yaşamı yaşam yapan değerler üstüne hiçbir düşünceleri yok... Dediğiniz gibi odaklandıkları konular sadece karın doyurmak ve zamanı gelince kızlarını evlendirmek. Yaşamla ilgili, yaratımla ilgili, varoluşla ilgili hiçbir düşünceleri yok. Hepsinin ortak bir özelliği var, hiçbiri ergenlik çağını geçmemiş. Durum böyle olunca bir veba gibi düşündüğüm iletişim yok aralarında, akrabalık sadece kan bağı ama bu bağın insanlık adına önemsenmesi için hiçbir şey yapılmıyor, hepsi birbirine yabancı. Aşk ise seyirlik bir oyun gibi. Onların aşkla hiçbir ilgisi yok. Onlar için öncelikli olan evlenecek bir kız ya da koca bulmak, konduların ikinci katını çıkmak, pazarda yeni bir tezgah açmak. Varlıklı ve eğitim düzeyi yüksek olan aile için de aynı durum, aynı bakış açısı var, anne dünyada aşkın yalnız kendisine yakıştığını düşünüyor, kızı ise aşk üstüne kafa yormaktan başka bir şey yapmıyor. Evet bu tablo karşısında romandaki tiplemeler için yaşam sadece bir ‘edinme’ çabası oluyor. Sahiplenme, emek verme, düşünme diye bir sorunları yok.
__Yüzyılımızda “iyice hızlanan” zamanı durdurup yavaş yavaş geriye akıtarak, görünen öykülerin ardındaki öyküleri açığa çıkarmışsınız. Belki zamanı yavaş akıtan yazar değildir de bireysel zamanlarımız gerçekten yavaş akıyordur; bomboş geçtiği için? Geçmişteki benliklerin, bugünkünden daha derinlikli olduğunu görüyoruz üstelik, acaba zaman bu karakterlerin bilinçlerini daraltarak mı ilerlemiş? Rutinlere bağlanan yaşamlar mıdır, çağdaş karakterlerin yüzeyselliğinin bir nedeni de?
__Yirminci yüz yıl insanlığı akıl çağına, oradan da iletişim-bilişim denen muhteşem bir teknolije götürdü. Hepimiz yarattığımız teknoloji karşısında çıldırdık. Masamızda duran bir ekran ve tuş sayesinde dünyayı gezer olduk. Cep telefonlarıyla fotoğraf çekip, çektiğimiz fotoğrafları anında internet aracılığıyla istediğimize yolladık. Daha bunun gibi çok şey yaşandı. Lazerle kansız ameliyat gibi. Tu tablo muteşem ama bu muhteşem tablo bize inanılmaz bir garabet armağan etti, hemen sıkılmak, sıkıldığımz anda da vazgeçmek ve bir obez gibi bizi sıkmayacak, oyalayacak yeni bir şeyler bulmak ya da bulsunlar diye çıldırmış gibi beklemek. Bu manzara korkunç. Bu hız korkunç. Ama yirminci yüyıl kontrol altına alınabilir bir hızdı ve bu hızın içinde yaratmak vardı, yaratarak varolma bilinci vardı, emekçilerin soylu savaşımları herşeye anlam katıyordu... Geçmiş kontrol edilebilir bir hızın içinde anlam türetiyordu. Bu anlam çok önemli. Şimdi ise dünya milenyüm çağıyla yeni bir çağa girdi, bu çağın henüz bize neler armağan edeceğini tam olarak bilmiyoruz. Bekleme gibi bir sakatlık var içimizde ayrıca. Eh kontrol edilemeyen bir hızın içine çok sıkılan insanlar ve geleceğimizi beklemenin karabasanı var. Bu nedenle romandaki karakterler iyice yollarını şaşırmış durumda, ama hep yinelediğim gibi bununda farkında değilller... Çağdaş karakterlerin hiçde çağdaşlığa yakışmayan yüzeyselliği bu.
__Romanın en çarpıcı yanı, birbiriyle sadece internet ortamında iletişim kurmuş iki kişinin doğrudan evlenme niyetiyle tanışacak olması. Bir aşktan, sevgiden söz edilmiyor, oysa bu karakterler bir mantık evliliği için oldukça genç yaştalar. Aşka bu kadar serin durabilmelerinin sırrı, salt yetiştikleri sert koşulların verdiği bir güçlü /mantıklı olma kaygısı mı, yoksa her şeyin metalaştığı bir dünyaya uyum sağlamış bir kuşağa ait olmaları da bir etmen mi?
__Songül ve Kuzey çetleşerek tanışıyorlar ve istedikleri tek şey var evlenmek. Songül aile şiddetinden bunalmış, evlenerek kurtulmak istiyor. Kuzey babası tarafından sürekli dayak yemiş bir genç. O da herkese iyi bir koca iyi baba nasıl olunur göstermek için evlenmek istiyor. Bu nedenle onlar o herkesin aradığı aşka boş vermişler. Aşk acaba, düşünüyor insan milenyün çağında sadece bir fantezi olarak mı kalacak?.. Doğdukları günden beri dayak yiyen iki gencin aşkla bir araya gelmesi çok zor. Onlar kurtuluşu evlendikleri bir dünya içinde görüyorlar, umut ediyorlar. Bu düşünce tarzında da ne mantık var ne de onların dünyaya bakış açılarındaki sığlık nedeniyle metalaşma gibi bir düşlünceleri var. Onlar sadece dayağın olmadığı bir dünyanın içinde yaşamak istiyorlar. Hepsi bu.
__Songül, oldukça dar gelirli bir aileden geliyor, yaşadığı evde birey muamelesi görmüyor. Aslında onun yazgısı birinci sınıftayken annesinden işittiği azarla belli oluyor: “Mahallede herkes kırmızı kurdele aldı, bir tek sen alamadın!” Taksim’de ‘evlenmek üzere tanışacağı’
internet arkadaşını beklerken, “Bakacaksın ama baktığın şeyler üstünde düşünmene değmez, […] sen senin olabilecek şeylere bakıp, doğduğun güne şükredeceksin.” Songül’ün evlenme isteğinin altında yatan asıl neden göründüğü gibi ailesinden kaçma /görevini yerine getirme arzusu mu yoksa bilinçdışı bir birey olma umudu mudur?
__Songül annesinin babasının, kardeşlerinin arasında ölüyor. Çünkü onlardan nefret ediyor. Ama nefret ettiğini hiçbir zaman düşünmüyor. Romanda dendiği gibi az dayak yiyen biri olsaydı içinde nefrete benzeyen duygular olabilirdi. Onun dünyası doğup büyüydü ev ve birkaç sokak öteye gidebildiği mahallesi. O bu dünyadan başka bir dünya bilmiyor. Bilmediği için de ne dünya hakkında ne de dünyada olup bitenler hakkında bir düşünceye sahip değil. O tüm çektiklerine karşın doğduğu güne şükreden bir genç kız ve sadece evlenmek istiyor. Yaşamla ilgili başka düşüncesi yok... Onun beyni tembel bir beyin. Birey olma gibi bir düşüncesi ise hiç yok. O bu dünyanın gerçek seyircilerinden biri. Sadece seyrederek yaşıyor. Gördüğü şeyler de onda düşünsel anlamda bir farklılık yaratmıyor. Çünkü songül ve karakterlerin eline kitap alma gibi bir düşünceleri hiçbir zaman olmamış. Roman boyunca eline kitap alan tek kişi songülün babasıdı, o kitapta da çıplak kadın fotoğrafları vardı.
__Yüksek gelirli bir aileden gelen Meryem ise Songül’ün aksine her şeye sahiptir. Sevgilisinin motosiklet tutkusunu kıskanır, bu yüzden sevgisine inanmaz görünür. Sürekli aşkı arar, sorgular. Babasının annesine duyduğuna benzer bir tutku aramaktadır, başka bir deyişle sırf kendisini sevecek birisini… Çünkü annesiyle babasının aşkının baskın olduğu aile ortamında ebeveynleriyle gereksindiği iletişimi ve sevgi güvenliğini bulamamıştır. Meryem’in bu kadar sorgulamasının nedeni, gerçekten de sevgi ve iletişim hakkında hiçbir şey bilmemesi olabilir mi?
__Meryem birbirine deli gibi âşık bir anne ve babanın kızı. Ama anne öyle bir kadın ki, yaşanan aşk ona göre çocuktan bile korunması gereken bir duygu. Aşk onca sadece iki kişi arasında yaşanır. Bu aşkı korumak için de hiçkimseyle görüşmeye gerek yoktur. Yabancılar aşkı ve mutluluğu kıskanır. Böyle bir ailenin kızı olan Meryem ana ve babanın aşkı yüzünden harcanmış bir evlat. O bu nedenle yanlız büyümüştür. Varlıklı bir ailenin kızı olduğu için de tüm zamanını barlarda, lüks lokantalarda gezinerek, sadece aşkı düşünerek yaşar. Ama bir tek isteği var, ana-babasının aşkı gibi kutsal ve vazgeçilmez bir aşk. Bu düşünceyle aşkı sürekli sorgulayarak sevdiği erkeğin aşkına inanamaz hale gelir, onun motoksiklet tutukusundan nefret eder. Sevgilisi motosikletleri kendisinden daha çok sevmektedir. Özetle Meryem bu dünyada tek başına kalmış bir aşk avcısıdır. Çünkü anasının babasının yaşadığı aşk sırtından hiç kalmayacak bir kamburdur. Bu kamburun tüm yaşamını mahvettiğini çile çekerek öğrenir ama aşkı sorgulamaktan asla vazgeçmez. Ona göre bu düşünceden vazgeçtiği zaman yaşama tutunacak başka bir düşüncesi yoktur. Evet dediğiniz gibi o sevgi ve iletişimin ne anlama geldiğini bilmiyor. Bilmesi için ona hiçkimse modellik yapmamıştır.
__Kocası erkenden ölünce yetimhanede yetişen Lale kendini oğluna adar. Ütücülük yaparak yetiştirir oğlu Kuzey’i, yaşamında bir tek onu sevmektedir. Onunla tanımlar kendini… Romandaki kadın karakterlerde genel olarak da kendilerini bir erkekle tanımlama eğilimi görüyoruz; Funda, kocası René’nin aşkıyla, Songül gelecekteki kocasıyla… Bu kadınların erkeklerini kendi ölçüleriyle yitirdikleri durumlarda üzüntüden öte bir düşüşe geçmelerinin nedeni bu değil midir?
__Romandaki kadın karakterler dediğiniz gibi bir erkekle varolmuşlar. Bu nedenle varoldukları alan yetersiz ve sınırlı. Erkeklerin onlara yaşa dedikleri alanın içinde hapsolmuşlar. Bu kadınların kendilerine özel bir kadın dünyaları yok. Onların bir tek dünyaları var, kendilerine sahip olan erkeklerin dünyasi... Boğucu bir ortam bu. Kadınlık durumları felaket. Ama onlar böyle bir felaketin ne anlama geldiğini düşünecek kapasiteden yoksunlar. Onlar sadece doğdukları için yaşıyorlar.
__Özellikle dar gelirli yaşamlarda bütün hesaplar net ve ortada: Evlenme çağındaki kız hallice, kendini dövmeyecek bir koca bulacak. Annesi ölen kadın, aklını kullanarak defin giderlerine katılmayacak, koca patronunun gözüne girecek, evlenme çağındaki erkek, sokakta yürürken kimsenin dikkatini çekmeyecek güvenilir bir kadın bulup evlenecek, vs. Burada, yoksul ama gönül sahibi, geleneklere ve aile bağlarına sahip çıkan kesim olarak tanınan, yoksul kesime ait bireyler aslında aralarında hemen hiçbir iletişim ya da bağ bulunmayan bir topluluk olarak betimleniyor. Bunu gelir dağılımındaki dengesizliğin artmasıyla açıklayabilir miyiz? Yoksa aslında kuşaklardır süregelen temel bir yüzeysellik, tüketim çağının artan gereksinimleriyle ayyuka mı çıkmıştır?
__Bu tablo ülkemizde kuşaklar boyunca süregelen temel bir yüzeysellğin son tablosu. Evet yirminci yüzyılda hiçbir şey değişmez savıyla oldukça savaşıldı, bu uğurda iki dünya savaşı çıktı, gençler insanlık, adalet ve hukuk için can verdi, çok acılar çekildi, kendi ülkemde bu uğurda üç kuşak genç neredeyse yok oldu. Şimdi akla şöyle bir soru geliyor biz dünyanın farkındaydık, insanca yaşanan bir dünya için de savaştık ne değişti ki?.. Bu çok tehlikeli bir soru. Ama bu sorunun yirmi dört saat sorulup, yanıtı için kafa yorulması inancındayım. Romanda yaşayanlar için bu dünya onların umurunda bile değil, hatta bir dünyada yaşadıklarının bile farkında değilller. Farkında olsalar en azından ölen yakınlarını gömmek için daha sevecen olacaklar. Oysa romanda bir anne neredeyse toprak üstünde bırakılacaktı, çocukları annelerinin cesedine para yedirmemek için ellerinden geleni yaptılar. Sonuç olarak okumayan, üretmeyen, var oluşunu sorgulamayan, dünyanın sadece seyircisi olan, yaşadıklarını duygularıyla yorumlayan insanların dünyası, ‘DÜNYA ÇIPLAK’
|
